ابو القاسم سلطانى
105
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
گياه در اراضى مرطوب ، چمنزارها و كنار جويبارها تا ارتفاعات 1700 متر ، امريكا ، اروپا ، غرب آسيا و شمال افريقا پراكندگى دارد . در ايران بطور خودرو در نواحى شمالى كشور ، اطراف تهران رويش دارد . تاريخچه : نام جنس گياه Eupatorium از نام يونانى مهرداد ششم پادشاه پنتوس كه از ساتراپنشينها بوده و نام نوع Cannabium به مناسبت مشابهت گياه با شاهدانه يا قنب Cannabis sativa به گياه داده شده است و چون گياه در نقاط مرطوب رويش دارد آن را قنبمائى Cannabina aquatica ناميدهاند گرچه در لاروس آمده است " در قرون وسطى نزد پزشكان عرب ؟ به ويژه ابن سينا ؟ ! مشهور بوده است " ( 1 * ) همچنين نام ابن سينا به صورت پسوند در اسامى فرانسوى ، عربى ، ايتاليائى و اسپانيولى گياه وارد شده است ( 2 * ) ولى با غافث ذكر شده در قانون ابن سينا فرق دارد چه اين گياه از اواسط قرن شانزدهم كم و بيش در امر درمان وارد شده و در كتب نوشته شده قبل از آن تاريخ فقط آمده است به علت تلخى گياه بين حيوانات فقط بز از آن تغذيه و آهو براى درمان زخم استفاده مىكنند . اصولا درباره نام علمى غافث مندرج در كتب قديم بين محققين اختلاف نظر وجود دارد برخى نظير Dymock و محققين دانشگاه همدرد در ترجمه انگليسى قانون نام علمى غافث را Gentiana dalurica Fisch كه در ايران رويش ندارد ثبت نمودهاند و بعضى ديگر آن را مترادف با طباق منتن كه نام علمى آن Inula conyzoides مىباشد دانستهاند كه اشتباه است . نام علمى غافث مشهور در طب سنتى Agrimonia eupatoria L . مىباشد كه در كتب دياسقوريدوس با نام يونانى اوپاتوريوس Eupaturios آمده است و نظريه عيسى و مايرهوف در اين مورد صحيح مىباشد . به هر جهت گياه مورد بحث را پزشكان ايرانى تا قبل از دوران قاجاريه كه ناظم الاطباء از آن نامبرده است نمىشناختهاند وى فقط درباره گياه به اين شرح مىنويسد " تخم يك قسم از اين نباتات را كه برگ آن شبيه به برگ كنب است و آن را اوپاتوريوم كانابينوم مىنامند مردم حوالى مسكو در دفع راژ ( 3 * ) استعمال مىكنند ( 4 * ) . قسمتهاى قابل مصرف : كليه اندامهاى گياه تركيبات شيميائى : قسمتهاى مختلف گياه داراى تانن ، رزين ، ساپونين ، اينولين ، اوپاتورين Eupatorin ، فلاونوئيد ، پلى ساكاريدها ، الكالوئيدهاى پيرولى زيديك Pyrolizidc و كمى اسانس مىباشد كه متشكل از آلفاترپى نن ، پى سيمن ، تيمول ، آزولن ، لاكتونهاى سزكوئى ترپنها به ويژه Opatoriopicrine مىباشد .